Oddziaływanie wirusa SARS-CoV-2 na przewód pokarmowy

Obecnie objawy choroby wywołanej przez wirus SARS-CoV-2 stanowią poważny problem zdrowotny dotykający ludzi na całym świecie. Codziennie lekarze zmagają się z setkami zakażonych osób w szpitalach, domach opieki, zakładach pracy. Codziennie też informowani jesteśmy o kolejnych setkach zachorowań i zgonów.

Jak radzić sobie w dzisiejszej rzeczywistości? Jak zachowywać się jeżeli chorujemy na tzw „choroby współistniejące”? Co powinniśmy wiedzieć o oddziaływaniu wirusa  SARS-CoV-2 na przewód pokarmowy?


Przewód pokarmowy człowieka to jedno z miejsc wnikania wirusa SARS-CoV-2 poprzez jego powinowactwo do komórek nabłonka jelitowego, żołądka, wątroby oraz dróg żółciowych. Co więcej to kolejny -  obok układu oddechowego - element szlaku transmisji (przenoszenia) zakażenia.


Głównym celem działania wirusa SARS-CoV-2 jest układ oddechowy, jednakże na podstawie obserwacji, głównie pochodzących z Chin, wiadomo, że u niektórych pacjentów dominują objawy ze strony przewodu pokarmowego pod postacią wymiotów, bólów w jamie brzusznej, biegunki czy też uszkodzenia wątroby i dróg żółciowych. Te przypadki zostały opisane po raz pierwszy w publikacji w czasopiśmie Lancet, a potem wielokrotnie powtórzone i potwierdzone w innych znaczących publikacjach. Autorzy zwracają szczególną uwagę na możliwość przenoszenia zakażenia właśnie drogą przewodu pokarmowego czyli fekalno-oralną. Do zakażeń może dochodzić w miejscach o niskim poziomie sanitarnym takich jak toalety publiczne. W warunkach domowych członkowie rodzin chorych na COVID-19 narażeni są na zakażenie korzystając ze wspólnych łazienek. Dlatego też w przepisach o izolacji chorych ujęto potrzebę zapewnienia osobnego węzła sanitarnego.


Najczęstszym objawem ze strony przewodu pokarmowego jest utrata apetytu i biegunka (głównie u dzieci). Jednakże na podstawie tylko tych objawów trudno rozpoznać zakażenie wirusem SARS-CoV-2 , zwłaszcza, że często są to objawy tylko towarzyszące. Również leczenie u chorych z potwierdzoną infekcją polega głównie na leczeniu objawowym i niedopuszczeniu do trwałego uszkodzenia przewodu pokarmowego. To uszkodzenie może przypominać zmiany zapalne w jelicie i być powodem dalszych komplikacji łącznie z leczeniem inwazyjnym, operacyjnym.


W licznych publikacjach opisano też uszkodzenie funkcji wątroby i dróg żółciowych. Reakcja komórek wątroby wynika głównie ze wzmożonej odpowiedzi układu odpornościowego na czynniki zapalne (cytokiny) produkowane przez organizm z obecnym wirusem (opisywana tzw. burza cytokinowa). Najczęstsze objawy to podwyższone parametry wątrobowe (transaminazy, bilirubina, zaburzenia krzepnięcia, obniżony poziom białek - albumin). Jednakże podobnie jak w przypadku jelit, głównie objawy uszkodzenia wątroby pojawiały się jako towarzyszące objawom ze strony układu oddechowego. Co więcej, po włączeniu leczenia ustępowały wraz z objawami płucnymi. Należy jednak pamiętać, ze leczenie ciężkich infekcji COVID-19 polega na podawaniu leków o dużej toksyczności, także często uszkodzenie wątroby potęgowane jest przez działanie terapeutyczne leków. W opisanych przypadkach funkcja wątroby wracała do normy w trakcie rekonwalescencji chorego.


W zaleceniach towarzystw zarówno europejskich jak i amerykańskich u chorych z przewlekłymi chorobami przewodu pokarmowego wymagającymi leczenia immunosupresyjnego oraz chemioterapii /radioterapii NIE zaleca się odstawiania leków stosowanych w tym leczenia immunosupresyjnego (azathiopryna, mercaptopuryna, methotreksat) jak również leczenia biologicznego. W zależności od stanu chorego z towarzyszącą infekcją COVID-19 zaleca się redukcję glikokortykosteroidów, leków immunomodulujących oraz innych, o ile stan kliniczny chorego na to pozwoli. W przypadku świeżego rozpoznania choroby postępowanie nie różni się od standartowego. Oczywiście chorzy leczeni przewlekle immunosupresyjnie powinni być w miarę możliwości chronieni przed zarażeniem wirusem .

 

Diagnostyka w chorobach przewodu pokarmowego w dobie zagrożenia infekcją wirusem SARS-CoV-2 powinna odbywać się przy zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa. Odpowiednie procedury tj. sterylizacja sprzętu i zabezpieczenie przy zabiegach endoskopowych, zapewniają pełną ochronę przed zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Dlatego nie należy rezygnować z leczenia, pamiętać o diagnostyce i nie zaniedbać niepokojących objawów.

 

W pracowniach endoskopii w zalecanym rygorze sanitarnym czekają na pacjentów lekarze i pielęgniarki. Nie odwołujcie Państwo badań! - choroba nowotworowa nie śpi! W czasie pandemii też można zachorować na raka!

Autor: Dr n.med. Joanna Wypych – kierownik Oddziału Gastroenterologii dla Dorosłych
Szpital Copernicus PL Sp. z o.o.

 

 

1.Wu F, Zhao S, Yu B, et al. A new coronavirus associated with human respiratory disease in China. Nature 2020.

2.Yeo C, Kaushal S, Yeo D. Enteric involvement of coronaviruses: is faecal-oral transmission of SARS-CoV-2 possible? Lancet Gastroenterol. Hepatol 2020.

3.Huang C, Wang Y, Li X, et al. Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet 2020

4. Tian Y, Rong L, Nian W, et al. Review article: gastrointestinal features in COVID-19 and the possibility of faecal transmission. Aliment Pharmacol Ther 2020

5.Song Y, Liu P, Shi XL, et al. SARS-CoV-2 induced diarrhoea as onset symptom in patient with COVID-19. Gut 2020

6.Łodyga M, Eder P, Dobrowolska A. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii i Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Gastroenterologii dotyczące postępowania z pacjentem z nieswoistą chorobą zapalną jelit w dobie pandemii COVID-19

7.Radwan K.Wpływ zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 (COVID-19) na przewód pokarmowy. Med.Dypl. 2020