FAQ - często zadawane pytania

1. Jakie są objawy raka jelita grubego?   

 

Przebieg raka jelita grubego długo może być bezobjawowy.

Najczęstsze objawy u pacjentów z nowotworem złośliwym jelita grubego to:

  • krwawienia (jawne lub utajone)
  • bóle brzucha
  • zmiana rytmu wypróżnień (biegunki lub zaparcia jako nowy objaw, biegunki na przemian z zaparciami)
  • utrata masy ciała
  • wzdęcia brzucha
  • brak łaknienia
  • uczucie zmęczenia
  • niedokrwistość
  • zaburzenia drożności przewodu pokarmowego
  • gorączka
  • guz wyczuwalny przy badaniu per rectum (badanie proktologiczne – jedno z podstawowych badań lekarskich stosowanych w proktologii, ginekologii, urologii i innych specjalnościach lekarskich; badanie wykonuje się palcem.

2. Jakie są przyczyny zachorowania na raka jelita grubego?


Przyczyny powstawania i zachorowania na raka jelita grubego nie są dokładnie znane.

 Czynniki ryzyka zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju choroby, należą do nich:

  • predyspozycje dziedziczne: bliscy krewni (rodzice, rodzeństwo, dzieci) osoby, która zachorowała na raka jelita grubego, są w pewnym stopniu bardziej narażeni na rozwój tej choroby u nich samych (szczególnie, gdy rak u osoby bliskiej wystąpił w młodym wieku), jeśli wielu bliskich krewnych chorowało na raka jelita grubego, 
  • zaburzenia genetyczne - zmiany w określonych genach zwiększają ryzyko wystąpienia raka jelita grubego, należą do nich m.in.:
    • dziedziczny rak jelita grubego nie związany z polipowatością (zepół Lyncha) 
    • rodzinna polipowatość gruczolakowata - stan wywołany przez zmiany w genie APC, w przebiegu zaburzenia w jelicie powstają bardzo liczne polipy, z których rozwija się rak, ryzyko rozwoju raka wynosi 100%,
    • inne zespoły genetyczne - np. zespół Gardnera, zespół Turcota, zespół Peutza-Jeghersa, zespół Cowden;
  • polipy jelita grubego 
  • nieswoiste zapalne choroby jelit - wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna zwiększają ryzyko rozwoju raka jelita grubego - po 10 latach trwania choroby ryzyko rozwoju raka wynosi 0,5-1% rocznie;
  • radioterapia miednicy małej z powodu innych nowotworów sprzyja wtórnie powstawaniu raka jelita grubego;
  • indywidualna historia zachorowań 
  • wiek - wystąpienie raka jelita grubego staje się z wiekiem bardziej prawdopodobne, u 90% chorych rak jest rozpoznawany po 50. roku życia;
  • czynniki środowiskowe:
    • niewłaściwa dieta 
    • otyłość
    • spożywanie alkoholu
    • palenie papierosów 
    • brak ruchu

3. Czym jest kolonoskopia?


Kolonoskopia:

  • to metoda badania dolnego odcinka przewodu pokarmowego polegająca na oglądaniu wnętrza jelita grubego,
  • badanie jest wykonywane przy użyciu giętkiego endoskopu (kolonoskopu), który wprowadzany jest przez odbyt, bańkę odbytnicy, esicę, okrężnicę zstępującą, poprzecznicę, okrężnicę wstępującą aż do zastawki krętniczo-kątniczej, która stanowi granicę pomiędzy jelitem cienkim a grubym,
  • wziernik zakończony jest kamerą, a uzyskany obraz jest oglądany przez lekarza wykonującego badanie,
  • tory wizyjne zainstalowane we wzierniku pozwalają również na przedstawienie obrazu z wnętrza jelita grubego w odpowiednim powiększeniu na kolorowym monitorze.

Kolonoskopia może mieć charakter diagnostyczny i być wykonywana z powodu:

  • podejrzenia raka jelita grubego,
  • w trakcie diagnostyki zaburzeń wchłaniania oraz biegunki o niejasnej etiologii,
  • podejrzenia stanów zapalnych jelit, a także
  • jako badanie przesiewowe w zdrowej populacji wykrycia polipów i wczesnych postaci raka.

Przy użyciu dodatkowych narzędzi w trakcie kolonoskopii można pobrać wycinki z błony śluzowej jelita grubego, szczególnie z obszarów o nieprawidłowej strukturze, ponadto możliwe jest miedzy innymi:

  • usuwanie polipów (polipektomie),
  • tamowanie krwawień z dolnego odcinka przewodu pokarmowego,
  • poszerzanie zwężeń przewodu pokarmowego.

4. Jak często powinna być wykonywana kolonoskopia?

Kolonoskopia wykonywana raz na 10 lat jest uważana za optymalną metodę przesiewową w raku jelita grubego, ma największą czułość i specyficzność - stanowi "złoty standard" diagnostyki.

5. Jak przygotowac się do badania?

  • na siedem dni przed badaniem: trzeba zaprzestać przyjmowanie preparatów żelaza, nie należy spożywać owoców zawierających pestkę oraz pieczywa z ziarnami, musli, siemienia, maku itp.; należy odstawić buraki czerwone, ponieważ mogą one zafałszować kolor śluzówki jelita;  cukrzycy powinni skontaktować się z lekarzem w celu ustalenia indywidualnego planu działania;
  • na trzy dni przed badaniem trzeba przejść na dietę płynną; niestety, musimy zrezygnować z pieczywa, mięsa czy ziemniaków; odżywiamy się więc jak niemowlęta kaszką i zupami bez dodatków;

w dzień poprzedzający badanie najlepiej wziąć sobie urlop; lekarz kierujący na badanie przepisze nam specjalny środek przeczyszczający, który w zaleconych dawkach przyjmuje się przez cały dzień; po zażyciu preparatu musimy przebywać w miejscu, z którego odległość do łazienki nie przekracza kilku metrów; zaleca się też picie dużej ilości płynów, około 3 litrów na dobę.

6. Jak przebiega badanie?

  • kolonoskopię robi się w znieczuleniu miejscowym lub w narkozie,
  • nie jest ona bolesna, ale pacjenci twierdzą, że nieprzyjemna. 
  • przed jej wykonaniem pacjent zakłada specjalne ubranie;
  • w czasie badania leży na boku;
  • trwa ono do kilkudziesięciu minut;
  • najpierw lekarz ogląda okolice odbytu, aby sprawdzić czy nie ma czasem ropni bądź guzków krwawniczych, następnie smaruje okolice odbytu żelem znieczulającym;
  • badanie odbywa się za pomocą palca (per rectum); może mu towarzyszyć nieprzyjemne uczucie rozpychania od środka, skurczów czy wzdęcia; 
  • pacjenci, którzy gorzej znoszą takie badanie, mogą poprosić o znieczulenie ogólne;
  • gazy lub płyn, które wydostają się z odbytu w trakcie odbytu, są normalną reakcją organizmu, ponieważ do środka jelita wdmuchiwane jest powietrze, aby lepiej zobaczyć jego ściany;
  • czasem zdarza się, że wprowadzenie kolonoskopu do samego końca jelita grubego jest niemożliwe, w takiej sytuacji lekarz może wykonać inne dodatkowe badanie;
  • pacjent po znieczuleniu miejscowym może wracać do domu, ale przez kilka godzin nie powinien kierować samochodem;
  • po narkozie należy odpocząć przynajmniej godzinę, a w dniu badania nie wolno w ogóle samemu prowadzić auta;
  • po kolonoskopii nie należy wstrzymywać gazów; wiąże się to z szybszym ustąpieniem wzdęcia brzucha i dolegliwości bólowych.

7. Kto może wziąć udział w projekcie?

 

Projekt skierowany jest zarówno do kobiet jak i mężczyzn aktywnych zawodowo w wieku  50-65 lat, którzy nie mają objawów raka jelita grubego, a także w ciągu ostatnich dziesięciu lat nie wykonywali badania kolonoskopowego. Z badań mogą skorzystać również osoby młodsze, tj. w wieku 40-49 lat bez objawów raka jelita grubego, które miały w rodzinie krewnego pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo, dzieci) z rakiem jelita grubego, lub osoby w wieku 20-49 lat pochodzące  z rodziny z zespołem Lyncha.

8. Jak mogę zapisać się na badanie?

Na badania można zapisać się poprzez formularz zgłoszeniowy  na stronie https://kolonoskopia.copernicus.gda.pl/umow-badanie/ lub poprzez kontakt telefoniczny z infolinią pod numerem 58 727 01 30.

9. Jak można zapobiec zachorowaniu na raka jelita grubego?

  • dieta powinna być zróżnicowana pod względem składników pokarmowych, jak również odżywczych;
  • spożywaj duże ilości owoców, warzyw, gdyż są bogate w flawonoidy - związki o charakterze przeciwnowotworowym;
  • dieta bogata w błonnik, czyli produkty pełnoziarniste (pieczywo żytnie, graham, kasze, ryż brązowy) oraz warzywa (w szczególności strączkowe) oraz owoce, zapobiega zaleganiu resztek pokarmowych w jelitach, reguluje pracę jelit;
  • ogranicz spożycie cukru i produktów w niego bogatych (lizaki, ciasteczka, ciasta, czekolada);
  • ogranicz spożycie tłuszczów, a w szczególności tłuszczów nasyconych (tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, znajdujące się w mięsie, produktach mlecznych i maśle).
  • spożywaj około 150 g mięsa dziennie oraz ogranicz spożycie czerwonego mięsa - maksymalnie 2 razy w tygodniu;
  • jedz ryby morskie co najmniej 2 razy w tygodniu, są bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, które wspomagają układ odpornościowy, oraz jod regulujący przemianę materii;
  • nie dodawaj soli oraz przypraw ją zawierających do potraw; sód zatrzymuje wodę w organizmie oraz zwiększa ciśnienie tętnicze krwi;
  • pij 1,5 litra wody w ciągu dnia, najlepiej wysokozmineralizowanej - zawiera odpowiednią ilość jonów magnezu oraz wapnia; ponadto wypijanie 2 filiżanek zielonej herbaty w ciągu dnia może skutecznie przeciwdziałać rozwojowi komórek nowotworowych, gdyż jest bogatym źródłem flawonoidów zwalczających komórki nowotworowe;
  • ogranicz spożycie alkoholu;
  • ćwicz 3 razy w tygodniu po 30 minut (marsz, jazda na rowerze, pływanie itd.);
  • nie dopuszczaj do otyłości lub nadwagi, gdyż taki stan zwiększa nawet 3-krotnie ryzyko wystąpienia nowotworów jelita grubego.